{"id":300,"date":"2025-12-14T14:39:20","date_gmt":"2025-12-14T13:39:20","guid":{"rendered":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/?p=300"},"modified":"2025-12-14T14:39:20","modified_gmt":"2025-12-14T13:39:20","slug":"swieta-bozego-narodzenia-z-perspektywy-psychologii-dziecka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/?p=300","title":{"rendered":"\u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia z perspektywy psychologii dziecka"},"content":{"rendered":"\n


Czyli o potrzebach, granicach i regulacji emocji w czasie rodzinnych spotka\u0144<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>
\n

\u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia to okres szczeg\u00f3lnej intensywno\u015bci emocjonalnej. Z perspektywy psychologii rozwojowej i neuropsychologii dziecka jest to czas, kt\u00f3ry mo\u017ce zar\u00f3wno wzmacnia\u0107 poczucie bezpiecze\u0144stwa i wi\u0119zi, jak i prowadzi\u0107 do przeci\u0105\u017cenia uk\u0142adu nerwowego. To, w jaki spos\u00f3b doro\u015bli organizuj\u0105 \u015bwi\u0105teczne do\u015bwiadczenia dzieci, ma realny wp\u0142yw na ich rozw\u00f3j emocjonalny, zdolno\u015b\u0107 samoregulacji oraz budowanie relacji w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n


Dziecko a przeci\u0105\u017cenie bod\u017acami \u2013 spojrzenie neuropsychologiczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Badania nad rozwojem m\u00f3zgu dziecka (m.in. Bruce Perry<\/strong>, Daniel J. Siegel<\/strong>) pokazuj\u0105, \u017ce dzieci\u0119cy uk\u0142ad nerwowy jest znacznie bardziej wra\u017cliwy na nadmiar bod\u017ac\u00f3w ni\u017c uk\u0142ad nerwowy osoby doros\u0142ej. G\u0142o\u015bne rozmowy, zmiana miejsca, intensywne zapachy, nadmiar emocji i brak rutyny mog\u0105 prowadzi\u0107 do stanu nadmiernego pobudzenia lub wycofania.<\/p>\n\n\n\n

Daniel Siegel, tw\u00f3rca koncepcji \u201eokna tolerancji\u201d<\/strong>, podkre\u015bla, \u017ce dziecko najlepiej funkcjonuje wtedy, gdy jego uk\u0142ad nerwowy mie\u015bci si\u0119 w strefie optymalnego pobudzenia. \u015awi\u0119ta bardzo \u0142atwo wyprowadzaj\u0105 dzieci poza to okno, co objawia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • p\u0142aczem,<\/li>\n\n\n\n
  • impulsywno\u015bci\u0105,<\/li>\n\n\n\n
  • trudno\u015bciami w koncentracji,<\/li>\n\n\n\n
  • \u201etrudnym\u201d zachowaniem.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    Z perspektywy neurobiologii s\u0105 to reakcje adaptacyjne<\/strong>, a nie przejaw z\u0142ej woli.<\/p>\n\n\n\n


    Teoria przywi\u0105zania \u2013 \u015bwi\u0119ta jako test dost\u0119pno\u015bci doros\u0142ego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    John Bowlby<\/strong>, tw\u00f3rca teorii przywi\u0105zania, wskazywa\u0142, \u017ce dziecko potrzebuje doros\u0142ego jako \u201ebezpiecznej bazy\u201d, z kt\u00f3rej mo\u017ce eksplorowa\u0107 \u015bwiat i do kt\u00f3rej wraca w sytuacji stresu. Badania Mary Ainsworth<\/strong> potwierdzi\u0142y, \u017ce w sytuacjach nowych i wymagaj\u0105cych dzieci cz\u0119\u015bciej aktywuj\u0105 zachowania przywi\u0105zaniowe.<\/p>\n\n\n\n

    W okresie \u015bwi\u0105tecznym, gdy doro\u015bli s\u0105 zaabsorbowani organizacj\u0105, rozmowami i oczekiwaniami spo\u0142ecznymi, dost\u0119pno\u015b\u0107 emocjonalna opiekuna cz\u0119sto si\u0119 obni\u017ca. Dla dziecka oznacza to wzrost napi\u0119cia i potrzeb\u0119 silniejszych sygna\u0142\u00f3w: p\u0142aczu, z\u0142o\u015bci czy wycofania.<\/p>\n\n\n\n

    Psychologia przywi\u0105zania jednoznacznie wskazuje, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • emocjonalna obecno\u015b\u0107 doros\u0142ego<\/strong> jest wa\u017cniejsza ni\u017c perfekcyjna organizacja \u015bwi\u0105t,<\/li>\n\n\n\n
    • dziecko potrzebuje sygna\u0142u: \u201eWidz\u0119 ci\u0119 i jestem tu dla ciebie\u201d<\/em>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n


      Granice dziecka i autonomia – badania nad rozwojem psychospo\u0142ecznym<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      W kontek\u015bcie \u015bwi\u0105t szczeg\u00f3lnie istotne jest respektowanie granic dziecka. Erik Erikson<\/strong>, opisuj\u0105c etapy rozwoju psychospo\u0142ecznego, podkre\u015bla\u0142, \u017ce wczesne dzieci\u0144stwo to czas kszta\u0142towania autonomii i poczucia sprawczo\u015bci. Zmuszanie dziecka do kontaktu fizycznego, sk\u0142adania \u017cycze\u0144 czy \u201egrzecznego zachowania\u201d podwa\u017ca ten proces.<\/p>\n\n\n\n

      Wsp\u00f3\u0142czesne badania nad rozwojem kompetencji spo\u0142eczno-emocjonalnych (m.in. Deci i Ryan \u2013 teoria autodeterminacji<\/strong>) pokazuj\u0105, \u017ce autonomia, kompetencja i relacja s\u0105 podstawowymi potrzebami psychicznymi. Gdy s\u0105 one naruszane, dziecko do\u015bwiadcza stresu, nawet je\u015bli sytuacja jest spo\u0142ecznie akceptowana.<\/p>\n\n\n\n

      Z psychologicznego punktu widzenia niekorzystne jest:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • zawstydzanie dziecka (\u201etak nie wypada\u201d),<\/li>\n\n\n\n
      • szanta\u017c emocjonalny (\u201ebabci b\u0119dzie przykro\u201d),<\/li>\n\n\n\n
      • ignorowanie sygna\u0142\u00f3w dyskomfortu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Dziecko, kt\u00f3rego granice s\u0105 respektowane, uczy si\u0119, \u017ce relacje mog\u0105 opiera\u0107 si\u0119 na wzajemnym szacunku<\/strong>, a nie przymusie.<\/p>\n\n\n\n


        Regulacja emocji \u2013 rola doros\u0142ego jako zewn\u0119trznego regulatora<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Badania Allana Schore\u2019a<\/strong> oraz Susan David<\/strong> wskazuj\u0105, \u017ce dzieci ucz\u0105 si\u0119 regulacji emocji poprzez relacj\u0119 z doros\u0142ym. Do momentu pe\u0142nej dojrza\u0142o\u015bci kory przedczo\u0142owej (oko\u0142o 20\u201325 roku \u017cycia) dziecko potrzebuje zewn\u0119trznego regulatora emocji<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

        Oczekiwanie, \u017ce dziecko w \u015bwi\u0119ta b\u0119dzie \u201eopanowane\u201d i \u201ewdzi\u0119czne\u201d, stoi w sprzeczno\u015bci z wiedz\u0105 o rozwoju m\u00f3zgu. Emocje nie s\u0105 czym\u015b, co mo\u017cna wy\u0142\u0105czy\u0107 – mo\u017cna je natomiast:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        • nazwa\u0107,<\/li>\n\n\n\n
        • zaakceptowa\u0107,<\/li>\n\n\n\n
        • pom\u00f3c dziecku je prze\u017cy\u0107.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

          To w\u0142a\u015bnie w takich momentach buduje si\u0119 zdolno\u015b\u0107 do samoregulacji w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n


          Pami\u0119\u0107 emocjonalna – co dzieci naprawd\u0119 zapami\u0119tuj\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Badania nad pami\u0119ci\u0105 autobiograficzn\u0105 dzieci (m.in. Katherine Nelson<\/strong>) pokazuj\u0105, \u017ce dzieci zapami\u0119tuj\u0105 nie tyle konkretne wydarzenia, co emocjonalny klimat<\/strong> i spos\u00f3b, w jaki by\u0142y traktowane. Perfekcyjna oprawa \u015bwi\u0105t nie ma znaczenia, je\u015bli dziecko do\u015bwiadcza napi\u0119cia, presji i braku zrozumienia.<\/p>\n\n\n\n

          Z perspektywy psychologii rozwojowej dziecko zapami\u0119ta \u015bwi\u0119ta jako dobre wtedy, gdy:<\/p>\n\n\n\n

            \n
          • czu\u0142o si\u0119 bezpieczne,<\/li>\n\n\n\n
          • jego emocje by\u0142y akceptowane,<\/li>\n\n\n\n
          • mia\u0142o prawo do odpoczynku i bycia sob\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n


            Podsumowanie \u2013 \u015bwi\u0119ta jako do\u015bwiadczenie relacyjne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            Psychologia jednoznacznie pokazuje, \u017ce najwa\u017cniejszym elementem \u015bwi\u0105t nie s\u0105 tradycje, prezenty ani spo\u0142eczne oczekiwania, lecz jako\u015b\u0107 relacji<\/strong>. \u015awi\u0119ta mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 dla dziecka do\u015bwiadczeniem wzmacniaj\u0105cym poczucie bezpiecze\u0144stwa i zaufania do \u015bwiata \u2013 pod warunkiem, \u017ce doro\u015bli b\u0119d\u0105 gotowi zobaczy\u0107 je nie tylko jako uczestnika tradycji, ale jako osob\u0119 z w\u0142asnymi granicami i potrzebami.<\/p>\n\n\n\n

            Z perspektywy rozwoju emocjonalnego najcenniejszym prezentem \u015bwi\u0105tecznym jest uwa\u017cna, reguluj\u0105ca obecno\u015b\u0107 doros\u0142ego<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

            Warto, aby\u015bmy w czasie \u015bwi\u0105t byli nie tylko organizatorami wydarze\u0144, ale przede wszystkim towarzyszami dziecka w jego prze\u017cywaniu<\/strong>. Zamiast zaprasza\u0107 dziecko do \u015bwiata doros\u0142ych oczekiwa\u0144, spr\u00f3bujmy wej\u015b\u0107 do jego \u015bwiata: uwa\u017cnie obserwowa\u0107 sygna\u0142y zm\u0119czenia, respektowa\u0107 granice cia\u0142a i emocji, dawa\u0107 prawo do przerwy, ciszy i odmowy. Wsp\u00f3lne prze\u017cywanie \u015bwi\u0105t nie polega na perfekcyjnym odtwarzaniu tradycji, lecz na byciu w relacji – takiej, w kt\u00f3rej dziecko czuje si\u0119 widziane, s\u0142yszane i wa\u017cne. To w\u0142a\u015bnie w tych momentach budujemy fundament zaufania, bezpiecze\u0144stwa i blisko\u015bci, kt\u00f3ry pozostaje z dzieckiem znacznie d\u0142u\u017cej ni\u017c \u015bwi\u0105teczne dekoracje.<\/p>\n\n\n\n

            <\/p>\n\n\n\n

            Barbara Czapska
            Kamila Tokarska-Miturska <\/p>\n\n\n\n

            <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

            Czyli o potrzebach, granicach i regulacji emocji w czasie rodzinnych spotka\u0144. \u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia to okres szczeg\u00f3lnej intensywno\u015bci emocjonalnej. Z perspektywy psychologii rozwojowej i neuropsychologii dziecka jest to czas, kt\u00f3ry mo\u017ce zar\u00f3wno wzmacnia\u0107 poczucie bezpiecze\u0144stwa i wi\u0119zi, jak i prowadzi\u0107 do przeci\u0105\u017cenia uk\u0142adu nerwowego. To, w jaki spos\u00f3b doro\u015bli organizuj\u0105 \u015bwi\u0105teczne do\u015bwiadczenia dzieci, ma realny wp\u0142yw na ich rozw\u00f3j emocjonalny, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":297,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"postBodyCss":"","postBodyMargin":[],"postBodyPadding":[],"postBodyBackground":{"backgroundType":"classic","gradient":""},"footnotes":""},"categories":[20,23],"tags":[],"class_list":["post-300","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly","category-psychologia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/300","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=300"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/300\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":305,"href":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/300\/revisions\/305"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/297"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=300"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=300"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/przystanekrozwoj.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=300"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}