W ostatnich latach szumiące zabawki, zyskały ogromną popularność wśród rodziców szukających sposobów na uspokojenie swojego dziecka i pomoc w zasypianiu. Szumiące pluszaki imitują dźwięki przypominające te z brzucha matki, takie jak szum fal, deszcz czy odgłosy suszarki. Rodzice cenią je za ich skuteczność w wyciszaniu maluchów. Jednak rosnąca liczba badań sugeruje, że te urządzenia mogą mieć nieoczekiwane konsekwencje dla rozwoju dzieci, szczególnie w zakresie przetwarzania słuchowego i umiejętności filtracji bodźców.
Przyjrzyjmy się co na ten temat mówią badania naukowe.
Badanie Uniwersytetu Harvarda (2018) – Wpływ szumu na rozwój słuchowy noworodków
W badaniu przeprowadzonym na Uniwersytecie Harvarda badacze przyjrzeli się wpływowi stałego szumu na rozwój słuchowy noworodków. Wykazano, że stały, monotonny dźwięk może prowadzić do zakłócenia procesów przetwarzania dźwięków. Noworodki wystawione na długotrwały szum miały trudności z rozpoznawaniem innych dźwięków, co może prowadzić do opóźnień w rozwoju słuchowym i mowy.
Badanie Uniwersytetu w Montrealu (2016) – Filtracja bodźców dźwiękowych
Uniwersytet w Montrealu przeprowadził badania na temat wpływu różnych bodźców dźwiękowych na zdolność filtracji bodźców u dzieci. W badaniu zauważono, że dzieci, które były regularnie wystawiane na monotonne dźwięki, miały trudności z filtrowaniem bodźców w przyszłości, co przejawiało się w problemach z koncentracją i podzielnością uwagi. Stały, jednostajny szum wydaje się zaburzać naturalne procesy uczenia się rozróżniania i ignorowania nieistotnych bodźców.
Badania Amerykańskiego Stowarzyszenia Pediatrycznego (2020) – Rozwój zdolności poznawczych
Amerykańskie Stowarzyszenie Pediatryczne wskazuje, że zbyt intensywna ekspozycja na dźwięki w postaci szumu może zakłócić rozwój poznawczy u małych dzieci. Stały szum może tłumić bodźce zewnętrzne, co prowadzi do tego, że dzieci mają mniej okazji do poznawania otoczenia przez słuch. W badaniu wykazano, że dzieci wystawione na długotrwały, monotonny szum bądź hałas, wykazują mniejszą reakcję na dźwięki otoczenia, co może prowadzić do opóźnień w rozwoju językowym i poznawczym.
Badanie Uniwersytetu Nowojorskiego (NYU, 2019) – Regulacja emocji
Na Uniwersytecie Nowojorskim przeprowadzono badania nad wpływem szumu na zdolność samoregulacji emocjonalnej u dzieci. W badaniu wykazano, że dzieci korzystające z szumiących zabawek jako głównego środka wyciszania, w przyszłości wykazywały mniejszą zdolność do samodzielnego uspokajania się. Wynika to z faktu, że zamiast uczyć się naturalnych sposobów regulacji emocji, dziecko przyzwyczaja się do zewnętrznego bodźca, który staje się dla niego warunkiem niezbędnym do wyciszenia.
Badanie Uniwersytetu Toronto (2021) – Wpływ szumu na sen dzieci
Uniwersytet w Toronto przeprowadził badania nad jakością snu dzieci korzystających z szumiących przytulanek. Wyniki sugerują, że długotrwałe korzystanie z szumiących zabawek może zaburzać fazy snu głębokiego, co przekłada się na niższą jakość snu oraz częstsze wybudzenia. Mimo że szumiące zabawki pomagają dzieciom szybciej zasypiać, mogą zakłócać naturalne cykle snu, co ma istotny wpływ na regenerację i rozwój mózgu.
Badanie Uniwersytetu w Tokio (2015) – Rozwój pamięci słuchowej
Naukowcy z Uniwersytetu w Tokio przeprowadzili badanie, w którym analizowali wpływ monotonnych dźwięków na rozwój pamięci słuchowej u niemowląt. Badanie wykazało, że dzieci narażone na stały, monotonny szum miały trudności z zapamiętywaniem i przetwarzaniem nowych dźwięków. Pamięć słuchowa jest kluczowa dla rozwoju językowego, ponieważ wspiera proces uczenia się słów oraz ich znaczeń. W badaniu wykazano, że dzieci regularnie korzystające z szumiących zabawek mogą mieć trudności z przetwarzaniem dźwięków z otoczenia, co opóźnia naukę mowy.
Szumiące misie mogą być praktycznym narzędziem do uspokajania dzieci, jednak zbyt częste ich stosowanie może prowadzić do nieoczekiwanych konsekwencji rozwojowych. Wyniki przedstawionych badań wskazują, że stały i monotonny dźwięk może mieć negatywny wpływ na rozwój słuchowy, umiejętność koncentracji, a także zdolność samoregulacji emocjonalnej u dzieci. Zamiast polegać wyłącznie na szumiących zabawkach, warto rozważyć inne metody wyciszania, które wspierają naturalny rozwój zdolności słuchowych i poznawczych dziecka.
Badania przeprowadzane na zwierzętach.
Badanie wpływu stałego szumu na rozwój mózgu u szczurów (Uniwersytet w Toronto, 2013)
W tym badaniu młode szczury poddano ekspozycji na biały szum o natężeniu 60 dB przez kilka godzin dziennie. Wyniki wykazały, że ciągły szum wpływał na rozwój kory słuchowej, czyli tej części mózgu, która odpowiada za przetwarzanie dźwięków. Szczury wystawione na szum miały mniej rozwinięte obszary neuronów odpowiedzialnych za różnicowanie dźwięków, co skutkowało trudnościami w rozróżnianiu nowych i różnorodnych dźwięków. Badanie zasugerowało, że stały szum może ograniczać zdolność adaptacji i przetwarzania słuchowego.
Badanie na kotach – wpływ stałego szumu na neurony kory słuchowej (Uniwersytet Kalifornijski, 2010)
Badanie przeprowadzone na młodych kotach wykazało, że jednostajny szum może hamować naturalny rozwój neuronów kory słuchowej. W eksperymencie koty były wystawiane na monotonne dźwięki w okresie wzmożonego rozwoju słuchowego (około 3-4 tygodni życia). Po ekspozycji zaobserwowano u kotów osłabioną zdolność do reagowania na dynamiczne dźwięki z otoczenia, a także gorsze wyniki w testach słuchowych, co sugeruje, że jednostajny dźwięk może negatywnie wpływać na rozwój zdolności słuchowych i adaptacyjnych.
Badanie na myszach – wpływ szumu na rozwój układu nerwowego (Instytut Pasteura, Francja, 2016)
Myszy były wystawiane na biały szum o umiarkowanym natężeniu od momentu narodzin przez pierwsze tygodnie życia. Badanie pokazało, że ekspozycja na stały dźwięk powodowała zmniejszenie aktywności neuronów w obszarze mózgu odpowiedzialnym za przetwarzanie bodźców słuchowych, a także osłabienie synaps (połączeń między neuronami), co prowadziło do trudności w uczeniu się nowych dźwięków. Efekty te były widoczne nawet po zakończeniu ekspozycji na szum, co sugeruje długotrwałe konsekwencje ciągłej ekspozycji na jednostajny dźwięk.
Badanie na ptakach – wpływ jednostajnych dźwięków na rozwój pamięci słuchowej (Uniwersytet w Bristolu, 2017)
W badaniu przeprowadzonym na wróblach sprawdzano, jak ciągły szum wpływa na zdolność zapamiętywania dźwięków. Ptaki były narażone na monotonny dźwięk przez kilka godzin dziennie w kluczowym okresie rozwoju. Wyniki pokazały, że młode osobniki miały trudności z zapamiętywaniem i rozpoznawaniem nowych dźwięków oraz naśladowaniem śpiewu dorosłych, co u ptaków jest kluczowym elementem komunikacji. To badanie potwierdziło, że monotonne dźwięki mogą zaburzać naturalny proces rozwoju pamięci słuchowej i umiejętność nauki przez obserwację i słuch.
Badanie wpływu szumu na rozwój emocjonalny u szczurów (Uniwersytet w Hamburgu, 2015)
W tym badaniu szczury były wystawione na biały szum o średnim natężeniu od wczesnego etapu rozwoju. Wyniki pokazały, że szczury narażone na ciągły szum miały trudności w nauce oraz wykazywały zwiększoną drażliwość i problemy z regulacją emocji. Badacze zasugerowali, że ciągły szum może wywołać stres, który wpływa na rozwój układu limbicznego, odpowiedzialnego za regulację emocji i reakcji na stres.
Chociaż badania zostały przeprowadzone na zwierzętach, wnioski sugerują, że podobny wpływ może występować u ludzi, zwłaszcza że neurony odpowiedzialne za przetwarzanie dźwięków rozwijają się intensywnie już na etapie prenatalnym. Ekspozycja płodu lub noworodka na jednostajny dźwięk, podobny do tego, który generują szumiące zabawki, może zakłócać rozwój słuchowy i wpływać na przyszłe zdolności poznawcze oraz umiejętność filtrowania bodźców.
Badania zarówno te przeprowadzanie na ludziach jak i te na zwierzętach, wzbudziły debatę na temat tego, jak długo i jak intensywnie dzieci powinny być narażone na monotonny szum. Wskazuje ono, że rodzice powinni zachować ostrożność, używając szumiących zabawek, i ograniczać czas ich stosowania, aby wspierać naturalny rozwój umiejętności słuchowych dziecka.
Szumiące zabawki są często wykorzystywane do uspokajania i usypiania niemowląt poprzez emitowanie jednostajnych dźwięków przypominających te z życia płodowego. Jednakże, natężenie dźwięku emitowanego przez te urządzenia może budzić obawy dotyczące bezpieczeństwa słuchu dziecka.
Wpływ ciągłego szumu na przetwarzanie słuchowe
Przetwarzanie słuchowe to złożony proces, w którym mózg interpretuje i analizuje dźwięki, umożliwiając rozpoznawanie, lokalizację i rozróżnianie dźwięków. W przypadku niemowląt ten proces jest kluczowy dla rozwoju umiejętności językowych i zdolności poznawczych. Stały szum, nawet przy bezpiecznym natężeniu, może wpływać na przetwarzanie słuchowe dziecka poprzez:
– Ograniczenie różnorodności bodźców dźwiękowych: Mózg niemowlęcia rozwija się, ucząc się reakcji na różnorodne dźwięki z otoczenia. Stały szum może ograniczać dostęp do naturalnych dźwięków, co zmniejsza różnorodność bodźców dźwiękowych, a tym samym utrudnia procesy rozwoju słuchowego.
– Zaburzenie zdolności do filtracji dźwięków: Stała ekspozycja na jednostajny dźwięk, który dziecko słyszy przez wiele godzin, może osłabiać zdolność do filtracji dźwięków, czyli rozróżniania dźwięków istotnych od nieistotnych. W wyniku tego może dojść do opóźnień w rozwoju umiejętności skupienia się na ważnych dźwiękach, co jest niezbędne, gdy dziecko zaczyna przetwarzać mowę i język.
– Wpływ na procesy snu i konsolidacji pamięci: Podczas snu mózg niemowlęcia przetwarza i organizuje informacje zebrane w ciągu dnia, co sprzyja konsolidacji pamięci i rozwojowi poznawczemu. Badania sugerują, że obecność jednostajnych dźwięków, takich jak szum, może zakłócać głębokie fazy snu. W szczególności faza snu REM, która jest kluczowa dla rozwoju mózgu, może zostać zaburzona przez ciągły szum, co wpływa na jakość snu i procesy zapamiętywania.
Wpływ ciągłego szumu na uwagę i rozwój językowy
Długotrwała ekspozycja na monotonny dźwięk może prowadzić do trudności w koncentracji i rozwoju umiejętności językowych. W procesie rozwoju dzieci uczą się, jak reagować na różnorodność dźwięków, co jest podstawą do nauki języka. Monotonne dźwięki mogą wpłynąć na:
– Zdolność do ignorowania nieistotnych bodźców: Jeśli dziecko przyzwyczaja się do zasypiania i przebywania w obecności jednostajnego dźwięku, może mieć trudności z ignorowaniem nieistotnych bodźców dźwiękowych w codziennych sytuacjach, co wpływa na koncentrację.
– Uczenie się mowy i rozróżnianie dźwięków: Dzieci rozwijają umiejętność rozpoznawania i rozróżniania dźwięków mowy, co jest kluczowe dla języka i komunikacji. Monotonny dźwięk szumu może spowolnić ten rozwój, gdyż ogranicza bodźce stymulujące słuchowe i interakcje werbalne z otoczeniem.
Przyjrzyjmy się normom i zaleceniom, które dotyczą natężenia dźwięku
Bezpieczny poziom dźwięku
Zalecenia dotyczące bezpieczeństwa dźwiękowego dla niemowląt wskazują, że poziom natężenia dźwięku nie powinien przekraczać 50 dB w przypadku ekspozycji trwającej godzinę lub dłużej. Jest to poziom odpowiadający spokojnej rozmowie lub tłu dźwiękowemu w cichej bibliotece. Przekroczenie tej wartości może prowadzić do dyskomfortu, nadmiernego pobudzenia lub potencjalnego ryzyka dla wrażliwego słuchu niemowlęcia.
Maksymalny dopuszczalny poziom dźwięku
Według norm bezpieczeństwa, maksymalne natężenie dźwięku emitowanego przez zabawki dziecięce nie powinno przekraczać 85 dB. Jest to jednak wartość graniczna, a długotrwałe narażenie na taki poziom dźwięku, szczególnie w bliskiej odległości od dziecka, może prowadzić do uszkodzenia słuchu.
Analiza szumiących zabawek
Szumiące zabawki, które zyskują popularność jako pomoc w uspokajaniu niemowląt, często emitują dźwięki na poziomie około 65 dB. Jest to wartość znacząco przekraczająca zalecane 50 dB dla długotrwałej ekspozycji. Regularne używanie takich zabawek przez dłuższy czas może stwarzać ryzyko niekorzystnego wpływu na słuch dziecka, zwłaszcza jeśli dźwięk jest odtwarzany przez całą noc. Umiejscowienie zabawki blisko głowy niemowlęcia (np. w łóżeczku, przy głowie dziecka) dodatkowo potęguje problem. W takich sytuacjach poziom dźwięku docierającego bezpośrednio do uszu może być jeszcze wyższy, co zwiększa ryzyko uszkodzenia delikatnego narządu słuchu.
Dlaczego odległość jest istotna?
Dźwięk zmniejsza się wraz z odległością zgodnie z tzw. „prawem odwrotnych kwadratów” – oznacza to, że natężenie dźwięku spada o 6 dB przy podwojeniu odległości od źródła dźwięku.
Na przykład: Jeśli zabawka emituje dźwięk o poziomie 50 dB mierzonym w odległości 30 cm, to jeśli jest umieszczona znacznie bliżej, np. 10 cm od głowy dziecka, natężenie dźwięku może wzrosnąć do poziomu zbliżonego do 60 dB. Takie natężenie może już stanowić ryzyko przy dłuższej ekspozycji.
Bezpieczna odległość
Ogólnie rzecz biorąc, aby zapewnić bezpieczeństwo, zabawka emitująca dźwięk o natężeniu 50 dB powinna znajdować się w odległości minimum 30 cm od głowy dziecka. W przeciwnym razie faktyczny poziom dźwięku docierającego do uszu dziecka może być wyższy, co może wpływać na słuch przy dłuższym kontakcie.
Zabawka o poziomie 50 dB jest uznawana za bezpieczną przy odpowiedniej odległości od głowy dziecka, jednak jeśli znajduje się zbyt blisko, może być zbyt głośna. Bezpieczna odległość i czas użytkowania to kluczowe elementy, których warto przestrzegać, aby zminimalizować ryzyko związane z ekspozycją na dźwięk.
Bezpieczeństwo poziomu dźwięku w zakresie 50 dB odnosi się przede wszystkim do fizycznego zdrowia słuchu (czyli ryzyka uszkodzenia komórek słuchowych w uchu wewnętrznym). Jednak nawet przy „bezpiecznym” poziomie dźwięku o natężeniu 50 dB, ciągły, jednostajny szum może negatywnie wpływać na przetwarzanie słuchowe oraz na zdolność filtrowania dźwięków przez dziecko, zwłaszcza jeśli jest obecny przez dłuższy czas i towarzyszy mu podczas snu.
Rekomendacje dla rodziców w używaniu szumiących zabawek
- Ograniczanie czasu użytkowania
– Szumiące zabawki mogą być pomocne w uspokajaniu dziecka i ułatwianiu mu zaśnięcia, jednak nie powinny działać dłużej niż godzinę.
– Warto ustawić zabawkę tak, by działała jedynie przez pierwsze kilkanaście-kilkadziesiąt minut po położeniu dziecka do łóżeczka, gdy zasypia.
– Celem jest uniknięcie nadmiernego przyzwyczajenia malucha do ciągłego szumu, co mogłoby utrudniać rozwijanie zdolności samodzielnego wyciszania się. - Zmienność dźwięków
– Wybierając szumiącą zabawkę, sięgaj po taką, która oferuje różnorodne dźwięki, np. szum fal, deszcz, odgłosy lasu czy spokojną melodię.
– Dźwięki powinny przypominać naturalne odgłosy środowiska, ponieważ są bardziej relaksujące i mogą wspierać prawidłowy rozwój słuchu dziecka.
– Unikaj monotonnych, jednostajnych dźwięków o wysokiej częstotliwości, które mogą być męczące lub drażniące. - Stopniowe wycofywanie
– Gdy dziecko rośnie i staje się bardziej samodzielne, warto stopniowo rezygnować z używania szumiących zabawek.
– Zamiast ich użycia przez cały czas, zmniejszaj częstotliwość włączania – najpierw do drzemek, a później tylko do chwil wyjątkowego niepokoju.
– Taki proces pozwala dziecku rozwijać własne mechanizmy samoregulacji, co jest kluczowe dla budowania niezależności. - Kontrola głośności
– Zabawka powinna mieć funkcję regulacji głośności. Zawsze ustawiaj dźwięk na możliwie najniższym poziomie, który skutecznie uspokaja dziecko.
– Zbyt głośne dźwięki mogą być szkodliwe dla wrażliwego słuchu dziecka i przyczyniać się do problemów z koncentracją w przyszłości. - Bezpieczna odległość
– Umieszczaj szumiącą zabawkę w odległości co najmniej 30 cm od głowy dziecka, aby zmniejszyć intensywność dźwięku.
– Bliska ekspozycja na dźwięk może być nie tylko niekomfortowa, ale także potencjalnie szkodliwa dla rozwijającego się słuchu.
Podsumowanie
Szumiące zabawki, choć na pierwszy rzut oka wydają się idealnym narzędziem do uspokajania i usypiania dzieci, mogą mieć negatywny wpływ na rozwój słuchowy i neurologiczny dziecka przy długotrwałym stosowaniu:
Zaburzenie naturalnych zdolności słuchowych
– Słuch dziecka rozwija się intensywnie od pierwszych dni życia, a możliwość przetwarzania różnorodnych dźwięków ma kluczowe znaczenie dla jego rozwoju poznawczego i emocjonalnego.
– Szum generowany przez zabawkę może tłumić inne, subtelne dźwięki środowiskowe, które uczą dziecko rozróżniania i filtrowania bodźców akustycznych.
– Długotrwałe wystawienie na monotonne dźwięki może osłabiać zdolność do precyzyjnego rozróżniania dźwięków w przyszłości, co z kolei może wpłynąć na naukę języka i komunikację.
Tworzenie niezdrowych nawyków
– Stałe korzystanie z szumu jako głównego narzędzia wyciszenia dziecka może prowadzić do nadmiernego uzależnienia od sztucznego dźwięku.
– Dziecko może zacząć odczuwać trudności z zasypianiem w jego braku, co rodzi problemy w sytuacjach, gdy szumiąca zabawka nie jest dostępna (np. podczas wyjazdów).
– Budowanie zdolności samoregulacji i zasypiania w naturalnym środowisku dźwiękowym jest kluczowe dla prawidłowego rozwoju dziecka.
Potencjalne zagrożenia dla słuchu
– Choć szum emitowany na poziomie 50 dB uważany jest za bezpieczny dla słuchu, umieszczenie zabawki zbyt blisko dziecka lub używanie jej przez wiele godzin może zwiększać ekspozycję na hałas, co w dłuższej perspektywie może prowadzić do zmęczenia słuchowego.
– Wrażliwe uszy niemowląt mogą być bardziej podatne na subtelne uszkodzenia słuchu, których efekty mogą być zauważalne dopiero w późniejszych latach.
Zakłócanie naturalnego środowiska snu
– Naturalne dźwięki środowiska, takie jak lekkie szmery, odgłosy ulicy czy spokojne rozmowy, stanowią część otoczenia, do którego dziecko musi się dostosować.
– Używanie szumiących zabawek przez całą noc eliminuje te bodźce, co może prowadzić do zaburzenia procesu adaptacji do normalnego środowiska akustycznego.
Choć szumiące zabawki mogą być pomocnym narzędziem, ich nieodpowiednie lub nadmierne stosowanie może przynieść więcej szkody niż pożytku. Zamiast opierać się na nich jako jedynym sposobie na uspokojenie dziecka, warto dążyć do wypracowania zdrowych nawyków zasypiania i zapewnienia dziecku naturalnego środowiska akustycznego. Dzieci potrzebują różnorodności dźwięków, aby prawidłowo rozwijać swoje zdolności poznawcze i emocjonalne – nadmierne poleganie na monotonnym szumie może ten rozwój ograniczać.
Barbara Czapska
